25-05-2020
Schatkamer van Rotterdam

Schatkamer van Rotterdam

Het Scheepvaartkwartier is met achtennegentig rijksmonumenten een uniek stukje Rotterdam. Villa’s met vorstelijke allure, statige pakhuizen, een historische haven en eeuwenoude bomen herinneren aan een bijzondere geschiedenis.

Vraag Rotterdammers wat ze zo bijzonder vinden aan het Scheepvaartkwartier en ze raken niet uitgepraat. De monumentale panden in neorenaissance en art-decostijl. De fotogenieke Veerhaven met zijn historische zeilschepen. Het Park en de Willemskade, die de ideale route vormen voor een wandeling of rondje joggen. Hoogstaande restaurants met fijne terrassen. Het Scheepvaartkwartier is misschien wel de meest romantische plek in ‘werkstad’ Rotterdam. Hoe anders was dat vier eeuwen geleden, toen het gebied uit niets dan riet bestond en de bijnaam ‘Muizenpolder’ kreeg, vanwege de muizenplagen die het gebied teisterden. Rotterdammers kwamen er zo min mogelijk, want het gebied lag buitendijks en stroomde daardoor regelmatig onder. Men had er simpelweg niks te zoeken. Hoe het gebied toch kon uitgroeien tot de hotspot die het nu is? Wel, zo.

Nieuwe Werk

Aan het eind van de zestiende eeuw maakte de haven van Rotterdam een enorme groei door. Omdat er behoefte was aan ruimte voor scheepswerven, werd net buiten de stadswal de Zalmhaven gegraven. Hier verhuisden scheepstimmerwerven en houtkoperijen vanuit de Boompjes naartoe en bloeide de zalmvisserij op. Daar waar nu de Parklaan is, kwam een dijk. En op de plek van het monumentale, in art-decostijl gebouwde Atlantic Huis, waarin u tegenwoordig café Loos vindt, werd een stadsherberg geopend. Met de bouw van meer huizen en straten, werd het gebied langzaam maar zeker aantrekkelijker. Welgestelde stadsbewoners met behoefte aan rust en ruimte legden er buitenplaatsen aan met mooie tuinen. Het Heerenhuys in Het Park, waar u tegenwoordig terecht kunt voor een goed glas wijn met bitterbal, is daar een goed voorbeeld van: het stond destijds tegen de dijk en fungeerde als hoofdgebouw van landgoed De Heuvel. Ook Historische Tuin Schoonoord, de klassieke Engelse tuin aan de rand van Het Park, is een erfenis uit die tijd. Achter de sierlijke smeedijzeren hekken vindt u nog altijd een romantische tuin met bijzondere bomen, bloemen, een volière en een tweehonderdjarige beuk, waarvan je zou wensen dat hij kon praten. De wijk die ontstond, werd Nieuwe Werk genoemd. Een naam die sommige Rotterdammers nog steeds gebruiken, als ze het over het Scheepvaartkwartier hebben.

Een wijk met grandeur

In 1840 werd Rotterdam uitgebreid richting het westen. Dat gebeurde onder leiding van stadsarchitect Willem Nicolaas Rose, die strenge bouwvoorschriften hanteerde. Hij zorgde ervoor dat het Scheepvaartkwartier de statige look kreeg die de wijk anno 2018 nog steeds kenmerkt. Aan de kade verrezen royale woonhuizen in neorenaissancestijl, opgetrokken uit rode bakstenen of wit pleisterwerk, met tal van decoratieve elementen zoals sierlijke kroonlijsten. Daarachter, wat meer uit het zicht, de pakhuizen. In 1854 werden de Veerhaven en de Westerhaven aangelegd. De Westerhaven lag haaks op de westkant van de Veerhaven en werd in 1902 alweer gedempt, omdat deze te klein was voor de grotere zeeschepen die vanaf 1872 de haven aandeden. De Veerhaven is vandaag de dag een trekpleister voor Rotterdammers, toeristen en bruidsparen, die zich er maar wat graag laten fotograferen.

Het Park bestaat sinds 1886 zoals we het nu kennen, maar eigenlijk al langer. Voor die tijd waren het twee losse buitenplaatsen, die zijn samengevoegd: De Heuvel aan de westzijde en het door Zocher ontworpen park aan de oostzijde. Wilt u weten waar de grens lag? U kunt het zien aan de ‘rodondendron-allee’, die naast het terras van Parqiet, gevestigd in het oude Koetshuis, ligt. 

Bedrijvigheid in de Zalmhaven

In de Zalmhaven hadden de scheepstimmerwerven aan de Zalmhaven ondertussen plaatsgemaakt voor loodwitfabrieken, gasfabrieken en houtopslagbedrijven, die nog weer later vervangen werden door scheepvaartkantoren. Door het industriële karakter kwam de Zalmhaven meer en meer ‘los’ te staan van het Scheepvaartkwartier. Na de oorlog werd dat onderscheid nog duidelijker. Tijdens het bombardement op Rotterdam in 1940 bleef het Scheepvaartkwartier grotendeels gespaard, alleen een blok aan het Willemsplein werd getroffen. Na de oorlog startte Rotterdam met veel optimisme aan de wederopbouw. Om een radicaal moderne binnenstad te realiseren, moest een aantal kleine panden op het Vasteland en aan de Zalmhaven wijken voor grote, moderne kantoorgebouwen. De komst van de Erasmusbrug, die in 1991 werd aangekondigd en de noord- en zuidoever van Rotterdam zou verbinden, had als consequentie dat de Zalmhaven werd gedempt. De nieuwe bouwgrond werd gebruikt voor de bouw van meer kantoren.

Zo groeide de Zalmhaven de afgelopen twintig jaar uit tot een bedrijvengebied, waar vooral zaken werden gedaan. Dat is aan het veranderen. De Zalmhaven maakt zich opnieuw op voor een transformatie. Voor het eerst in honderden jaren wordt wonen de belangrijkste functie van dit gebied. De Zalmhaven contrasteert op oer-Rotterdamse wijze met het historische karakter van het Scheepvaartkwartier en smelt zo twee werelden samen: de historische en de nieuwe waterstad. Klaar voor een nieuw hoofdstuk in de bijzondere geschiedenis van het Scheepvaartkwartier. Een wijk waar de tijd op sommige plekken stil lijkt te staan. En op andere plekken zijn tijd juist ver vooruit is.

 

Schatkamer van Rotterdam
Schatkamer van Rotterdam
Schatkamer van Rotterdam
Schatkamer van Rotterdam
Schatkamer van Rotterdam